Digital Inequality

research on skills, uses, and outcomes of Internet technology

NetvibesLastfmPownceGoogleLinkedin

Projects

From digital skills to tangible outcomes
Skils uses outcomes238x194

21st-century Digital Skills
sitelogo

Social Context of Digital Inequality
image

 

Smartphoneverslaving: vooral vrouwen en jongeren lopen gevaar

Dit stuk is geschreven door Ronald Voorn op Marketingfacts

Smartphoneverslaving-vooral-vrouwen-en-jongeren-lopen-gevaar 970 471 s c1 smart scale

Door de een of andere oorzaak, ik weet niet meer exact welke, ben ik de afgelopen tijd getriggerd om eens dieper te duiken in het onderwerp van verslaving en het bewust opwekken daarvan door commerciële partijen. Over dat onderwerp zal ik de komende tijd wat vaker bloggen. Dit eerste blog gaat over een recent onderzoek naar Smartphone verslaving van de Universiteit Twente waar ik zelf op dit moment ook studeer.

Uit het onderzoek door van Deursen, Bolle, Hegner en Kommers (2015) blijkt dat de gewoonte om vaak een smartphone te gebruiken een belangrijke bijdrage levert aan het eraan verslaafd raken. Anders gezegd, hoe vaker je een smartphone gebruikt hoe hoger de kans dat je er inderdaad aan verslaafd raakt. Dat lijkt sneller te gaan als je de telefoon vaker voor sociale toepassingen gebruikt. En het zijn vooral vrouwen en jongeren die een hogere kans hebben om verslaafd te raken.


Wat werd er precies onderzocht?

De onderzoekers vonden verscheidene andere wetenschappelijke studies waarin werd gewezen op het probleem van internet en smartphone verslaving. Er is echter nog weinig onderzoek gedaan naar de factoren die daar nou precies aan bijdroegen. Om dit gat in de kennis in te vullen wordt in dit onderzoek met name gekeken naar het type smartphone gebruik oftewel welke gratifications een rol spelen in het gebruik van smartphones als gewoonte of als verslaving.

Vervolgens werd gekeken naar de invloed op verslaving van de persoonlijkheid variabelen social stress, emotionele intelligentie en self-regulation (zeg maar het vermogen om bewust te bepalen wat je wel en niet doet) . Deze waren namelijk in eerder onderzoek als eens aangewezen als belangrijke factoren.

Ook word besloten om geslacht en leeftijd als variabelen in het onderzoek mee te nemen.


Is er een verschil tussen een gewoonte en een verslaving dan?

In de publicatie wordt eerst heel helder uitgelegd dat een verslaving iets anders is dan een gewoonte. 
Smartphone verslaving is daarbij natuurlijk iets anders dan niet van de coke of alcohol af kunnen blijven. Het wordt dan ook een behavioural verslaving genoemd en niet een substance verslaving. Gokken is bijvoorbeeld ook een behavioural verslaving. Je kunt er niet mee stoppen omdat je het vreselijk lekker vindt ondanks alle negatieve gevolgen. Gaming of seks dan wel internetten kan bij sommigen ook zulke gevolgen hebben. Je komt er dan ook niet vanaf zonder echt af te kicken.

Wat zijn gewoontes dan?

Gewoontes zijn gedragingen die je eigenlijk heel automatisch doet. Zonder erbij na te denken. Dat wordt ook wel type 1 of systeem 1 gedrag genoemd. Je leert ze vooral aan door herhaling en meestal in combinatie met bepaalde omstandigheden. Een gewoonte kan heel handig zijn vooral omdat je daardoor bijvoorbeeld verschillende dingen tegelijk kunt doen of heel complexe taken kunt vervullen. 
Daarnaast zijn gewoontes ook handig omdat je daaruit voor een deel iemands persoonlijkheid kunt afleiden en dus weet wat iemand in bepaalde situaties waarschijnlijk zal doen. Dat helpt uiteraard in het sociale verkeer.

De andere kant van de medaille is dat gewoontes ook hinderlijk kunnen zijn als ze ongereguleerd optreden. Denk maar eens aan als die keren dat je gezellig zat te eten en anderen alleen maar op hun smartphone zaten te kijken. Of die keren dat je eigenlijk dat werk af wilde maken maar gewoon niet van Facebook of Twitter af kon komen.

Dit soort van automatisch gedrag wordt opgeroepen door triggers. En die kunnen zowel van binnenuit komen als van buitenaf. Hierbij is bekend dat bijvoorbeeld onze behoefte aan sociaal contact en om erbij te horen een heel sterke rol van binnenuit kan spelen (Baumeister & Leary,1995). Maar de externe triggers kennen we ook allemaal. Het trillen, rode getalletjes op je social apps en die andere notificaties die zich toch aan je netvlies weten op te dringen als je net House of Cards zit te kijken, in een vergadering zit of aan het autorijden bent.

Indien er door op de trigger te reageren positieve gevolgen zijn hoe waarschijnlijker het wordt dat je het de volgende keer weer zult doen.
En hoe relevanter of lekkerder je de beloning vind in combinatie met hoe vaak je op de trigger reageert bepaalt de sterkte oftewel de hardnekkigheid van de habit. En vooral de sterke habits zijn gevoeliger voor cues. Het wordt eigenlijk een zichzelf versterkende cirkel. Kijk maar eens wat er met jezelf gebeurt als je een keer in een omgeving bent waar er geen bereik is met je telefoon. Dan worden mensen vaak meteen onrustig.


De onderzoekers poneren dan ook de stelling dat er een positieve correlatie is tussen het gebruik van een smartphone als gewoonte en het eraan verslaafd raken. Dus hoe sterker de gewoonte des te groter de kans op een verslaving.

Het type gebruik

In het onderzoek wordt er op basis van eerder verschenen onderzoeken een onderscheid gemaakt tussen process gebruik en social gebruik van smartphones. Beiden geven een gratification omdat ze bepaalde behoeften vervullen. Het lezen van nieuws of het bekijken van YouTube filmpjes is process gebruik en geeft een bepaald plezier en kan dus tot een versterking van de gewoonte om je smartphone te gebruiken leiden. Dat geldt nog meer voor het social gebruik van je smartphone. Daarvan is aangetoond dat mensen die een grotere behoefte hebben aan sociaal contact en dat via social gebruik van de smartphone kunnen krijgen nog sterker dan bij process gebruik het geval is een sterke habit kunnen ontwikkelen.
En hoe sterker de habit hoe groter de kans op verslaving stellen van Deursen et al.


Hoe werd er onderzocht?

Het onderzoek werd in 2014 in Nederland uitgevoerd op basis van een enquête die 386 bruikbare resultaten opleverde. De gemiddelde leeftijd van de respondenten lag rond de 35 jaar met een variatie tussen de 15 en 88 jaar. Zij gebruikten hun smartphone gemiddeld bijna 17 uur per week en hadden er een al in hun bezit gedurende gemiddeld 4,7 jaar.


En wat waren de uitkomsten?

Over het algemeen bleken de hypotheses van de onderzoekers aardig te kloppen.
Ik geef de belangrijkste conclusies hier even puntsgewijs weer.

1. Hoe meer de smartphone als gewoonte werd gebruikt hoe hoger de verslaving eraan.
2. Een meer frequent process gebruik gaf een hogere habit vorming en ook verslaving te zien. 
3. Social gebruik kent ook een positieve relatie met gewoonte vorming en heeft een indirecte invloed op verslavendheid.
4. Social stress heeft een directe invloed op verslaving maar niet op habit vorming en komt vaker voor bij vrouwen dan mannen.
5. De mate van self-regulering heeft een kalmerende invloed op social stress en de mate van verslaving indien die hoger is. Maar ook omgekeerd. Het heeft geen invloed op habit vorming.
6. Emotionele intelligentie komt vaker voor bij vrouwen maar speelt geen rol bij habit vorming of verslaving
7. Hoe jonger hoe groter de kans op habit vorming en verslaving van smartphones. Dat komt door een lagere self-regulering en social stress onderdrukking bij jongeren.
8. Vrouwen gebruiken de smartphone vaker voor social dan mannen. Er was geen verschil bij process gebruik.
9. Vrouwen zijn gevoeliger voor het ontwikkelen van habit vorming en verslavend gebruik van Smartphones. De onderzoekers hadden echter verwacht dat dit voor mannen zou gelden.

Hier moeten wel de volgende kanttekeningen worden gemaakt. Het aantal mensen in het onderzoek dat als echt verslaafd getypeerd kan worden was (gelukkig) vrij klein. Het onderzoek werd echter georganiseerd middels een enquête en kan dus tot sociaal wenselijke antwoorden hebben geleid. Dit zou dus kunnen betekenen dat de frequentie van gebruik en dus de mate van verslaving in werkelijkheid hoger zou kunnen liggen.

Daarnaast geldt dat er volgens wetenschappelijke definities eigenlijk pas sprake is van verslaving als er ook tastbare ernstige consequenties zichtbaar zijn. Een impulsief excessief smartphone gebruik is op zichzelf nog niet als verslaving te kenmerken. Er worden dan ook aanbevelingen gedaan om in toekomstig onderzoek hier dieper op in te gaan door onder meer onderzoek te doen onder verslaafde gebruikers.

Mijn conclusies

Aan het eind van het onderzoek maken de onderzoekers de optimistische kanttekening dat self-regulering aan te leren is dus dat er gelukkig een uitweg is. Daarnaast wordt dat sterker als je ouder wordt. Ik weet niet helemaal of dat wel klopt. De ouderen die aan dit soort onderzoeken mee doen zijn uit het internetloze tijdperk. Zij zijn dus niet hun hele leven al blootgesteld aan de beïnvloedingstechnieken die door de knapste psychologen ter wereld zijn bedacht voor de Facebooks en Apples van deze wereld. Wat gebeurt er met je als je je hele leven er al mee te maken hebt gehad?

Maar mooi onderzoek. Met name omdat ik om mij heen en bij mijzelf ook merk dat ik niet meer zonder dat apparaat kan. Ik begon mij dan ook steeds vaker af te vragen hoe dat nou kon.

Door mijn studie en het lezen van steeds meer wetenschappelijke literatuur, gesprekken met anderen maar ook door het recenseren van boeken over gedragsbeïnvloeding kreeg ik steeds meer de indruk dat sommige van de technieken die ik kende uit de psychologie zoals “de Zes van Cialdini” , de wereld van marketing, reclame en conversion management niet slechts de commercieel attractieve onschuldige verleidingstactieken waren die ik dacht dat zij waren.

Met name door het vorig jaar recenseren van het boek Hooked van Nir Eyal begon ik mij af te vragen hoe onschuldig dit eigenlijk allemaal is. In zijn boek wordt precies uitgelegd hoe je habits voor producten kunt creëren. Daarom wordt zijn boek op dit moment dan ook uit het hoofd geleerd wordt door iedere venture capitalist en tech startup in Sylicon Valley.

Smartphones doen mij inmiddels heel vaak aan een Skinner box denken. Je weet wel die van die rat die een beloning krijgt als ie het goede gedrag vertoont. Ik zag dan Zuckerberg als Skinner, de like als de vervulling van mijn need to belong en mijzelf als de gemanipuleerde rat. En ontsnappen kan bijna niet.

En na dit onderzoek van van Deursen en collega’s heb ik dat gevoel helemaal gekregen en zie ik ook dat het stimuleren van habits ook risico’s voor consumenten met zich mee brengt omdat dit juist direct kan leiden tot verslaving. En dat moeten wij niet willen. Dat is niet goed voor consumenten en, dus, ook niet voor merken. Daar ga ik de komende tijd dus meer over bloggen. En ik ga dat doen onder de hashtag #Darkmarketing.

Referenties

Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological bulletin, 117(3), 497.

van Deursen, A. J., Bolle, C. L., Hegner, S. M., & Kommers, P. A. (2015). Modeling habitual and addictive smartphone behavior: The role of smartphone usage types, emotional intelligence, social stress, self-regulation, age, and gender. Computers in Human Behavior, 45, 411-420.

Add comment


Security code
Refresh